Trochę historii…
… w okresie od 25 stycznia do 17 marca 1945 r. toczyły się w Malborku zacięte walki o to miasto, przekształcone przez Niemców w twierdzę. Od 1945 roku Malbork leży w granicach Polski - powraca do Macierzy.

… od czerwca 1944 roku rozpoczęły się intensywne przygotowania Niemców do obrony miasta przed spodziewanym wkroczeniem wojsk radzieckich (znajdowały się one w tym czasie na przedpolach Prus Wschodnich). W połowie 1944 roku przygotowano 5 rozdziałowy plan ewakuacji ludności niemieckiej, robotników przymusowych jeńców (nie zrealizowano – zgrupowanie wschodniopruskie zostało odcięte od reszty kraju). Rozbudowano system umocnień bunkrów od strony południowo – wschodniej. Zaangażowani w budowę zostali obywatele miasta, mieszkańcy okolicznych wiosek i robotnicy przymusowi. 05 września 1944 roku mężczyźni w wieku od 16 do 60 lat, zdolni do noszenia broni zostali powołani do Volkssturmu (komendant w Malborku – Gerhard Wölke). Spokój mieszkańców skończył się 23 stycznia, kiedy czołgi radzieckie usiłowały wtargnąć do dzielnicy Wielbark od strony Sztumu (bezskutecznie). 24 stycznia grupa rozpoznawcza 94. pułku ciężkich czołgów, przełamała system obronny i wdarła się do wschodniej części miasta. Wieczorem tego samego dnia rozpoczęto ostrzał miasta (cukrownia, dworzec, zamek, mosty). 25 stycznia do miasta wdarły się czołgi od strony dzielnicy Piaski. Ewakuacja żołnierzy niemieckich rozpoczęła się 9 marca o godz. 18.45. Strona niemiecka podaje, że mosty na Nogacie zostały wysadzone w nocy z 8 na 9 marca 1945 roku, po uprzednim wycofaniu się Niemców z zamku na rozkaz.. Uczestnicy walk w swoich wspomnieniach podają, że twierdza opuszczona została w czasie silnej śnieżycy w piątkową noc 9 marca 1945 roku. Ostatnio również strona radziecka przyznaje, że część domów mieszkalnych w południowej twierdzy i sama twierdza pozostawały w rękach przeciwnika do 9 marca 1945. w dzienniku wojennym działań 161. Rejonu Umocnionego napisano, że „9 marca przeciwnik rozpoczął odwrót”.
W okresie od 24 stycznia do 09 marca 1945 roku poległo ponad 500 żołnierzy radzieckich (529 pochowano na cmentarzu wielbarskim) i prawdopodobnie około 500 żołnierzy niemieckich (nie licząc wziętych do niewoli).

Po opanowaniu miasta przez Rosjan jego nieliczni mieszkańcy znaleźli się pod administracją Radzieckiej Komendantury Wojennej (siedziba przy ul Gen. Sikorskiego 45, potem ul. 17 marca 11.) Komendant wojenny – Sybirak ppłk A. Denisow. Budynki we wschodniej części miasta oraz koszary przy Al. Wojska Polskiego obsadziła jednostka nr 29 655. Ważne punkty w mieście w rękach radzieckich. Władza cywilna komendantury opierała się na samorządach powołanych spośród ludności niemieckiej oraz Polaków wywiezionych w czasie okupacji na przymusowe roboty do rzeszy Niemieckiej.
14 marca 1945 roku, po uprzednim porozumieniu się rządu polskiego i radzieckiego, Rada Ministrów podjęła uchwałę o organizacji polskiej administracji na tych terenach. Pierwsza 7-osobowa Grupa Operacyjna skierowana do Malborka przez kpt. inż. Szedrowicza 25 marca 1945 rozpoczęła swą działalność dopiero w połowie kwietnia (ze wzgl. na napotkane trudności i konflikty z władzami radzieckimi). Na jej czele stał Z. Wiercicki.
Pierwszym przedstawicielem polskich władz państwowych, mianowanym przez Pełnomocnika Tymczasowego Rządu Rzeczypospolitej polskiej na Prusy Wschodnie płk Jakuba Prawina, był starosta powiatowy – Augustyn Szpręga. Dokument wydany został w Elblągu i podpisany przez mjr Mieczysława Borowieckiego. Malbork w owym czasie należał do województwa olsztyńskiego i dopiero na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 maja 1946 został od 28 czerwca włączony do województwa gdańskiego.
Oficjalnie polska administracja przejęła miasto w końcu maja 1945 roku. Zarząd Miejski mieścił się początkowo w domu pierwszego burmistrza Zygmunta Iwanickiego przy ul. Grunwaldzkiej 28. Pierwszym wiceburmistrzem został Eugeniusz Nimkiewicz z Warszawy. Oficjalne przekazanie władzy Polakom przez przedstawiciela radzieckich władz wojskowych ppłk A. Denisowa odbyło się 3 czerwca 1945 roku w Sali Fabryki Cygar przy ul. Grunwaldzkiej 16. W czerwcu tez Komendantura radziecka przekazała większość obiektów stronie polskiej.
Na podstawie: „Dzieje Malborka” W. Jedliński.